Lista tekstów

Jadwiga Tryzno


II edycja wystawy Muzeum Książki Artystycznej
z okazji Międzynarodowych Targów Książki
projekt wystawy : Jadwiga Tryzno
scenografia: Paweł Kordalski
realizacja i copyright : Muzeum Książki Artystycznej

Pierwsza wystawa - na Book Fair Frankfurt 2000- pokazywała obok siebie, dwa odległe o ponad 500 lat, światy książki, przedzielone ścianą luster, które można było obrócić i przejść na drugą stronę. W " żywym obrazie" pracowali po jednej stronie średniowieczni mnisi przy przepisywaniu ksiąg, po drugiej kopiowali dokumenty współcześni operatorzy komputerów i innych elektronicznych urządzeń. Szokując samym zestawieniem obraz akcentował jednak wspólne dla obu epok cechy książki, takie jak: indywidualne zamówienie kopii (Books on demand), osobiste używanie (E-books), równoczesny odbiór tych samych treści (Godzinki na SMS), zainteresowanie przekazem tego, co ważnego dzieje się (Kroniki on line), wspólny język (Słownik Wyrazów Wszystkich), równoległość doświadczeń (Wirtualne Skryptorium). Różnice epok były jednak tak wielkie, że dla wielu zwiedzających były to dwie odrębne ekspozycje targowe. Znacznie bardzie atrakcyjna wydawała się przestrzeń średniowieczna, mimo (a może właśnie dlatego) widoku książek przybitych łańcuchami do półek czy hologramu biblii przyszłości, który uświadamiał, że książka to obraz przed oczami, który różnie może być emitowany.

W drugim wydaniu wystawa SKRYPTORIUM jest żywym obrazem w ramach tryptyku.

Część średniowieczna jest pośrodku i lustrzane przejścia prowadzą w dwie strony ku książkom które:
- zachowują formę kodeksu, od średniowiecza utożsamianego z książką
- są wirtualnymi odpowiednikami kodeksu ale już nie są z papieru,

Takie przedstawienie pozwala pokazać istotę obecnego przełomu, który dokonuje się w świecie książki. Przełomu większego niż gutenbergowski pięć wieków temu, bowiem wtedy technika druku pozwalała szybciej i efektywniej produkować nadal książkę kodeksową. Obecnie technika elektroniczna nadal służy tej samej sprawie i pozwala coraz bardziej spełniać ideał kodeksu ale też daje możliwości całkowitej rezygnacji z kodeksu w bardzo bliskiej przyszłości. Książki wirtualne czyli: multimedia, e-books, mp3, hologramy, biblioteki sieciowe, to nowa rzeczywistość stworzona przez technologię cyfrową, która większość ludzi książki wprawia w zachwyt ale też i przerażenie. Z końcem i początkiem nowego millenium powstaje skomplikowany i trudny dla wielu do pojęcia układ zależności, który przestaje być linearny, wymaga znajomości metajęzyków, wrażliwości na wielu poziomach, słowa, obrazu, dźwięku. Ten świat trzeba oswajać na różne sposoby. Wystawa SKRYPTORIUM jest jednym z nich. Pokazuje, że już w średniowieczu człowiek miał te same potrzeby , które teraz inaczej może zaspokajać.

Centralnie usytuowane SKRYPTORIUM nawiązuje stylistyką scenografii i wyposażenia do czasów gdy skryptoria funkcjonowały w klasztorach, przy kolegiatach, uniwersytetach czy urzędach. Na świecie zachowały się nieliczne, w Polsce wiadomo jedynie gdzie istniały między X i XVI wiekiem. Dlatego podjęta została przez nas próba wizualizacji średniowiecznego skryptorium w naturze i na komputerze. Z pomocą BIURA INTEGRACJI DZIAŁAŃ KONSERWATORSKICH z Torunia pokazujemy jak powstawała księga rękopiśmienna. Ubrani w mnisie habity konserwatorzy kopiują teksty, iluminują je wykonując miniatury, inicjały i marginalia. W ten sposób kierujemy uwagę na główne czynności, które składały się na rękopiśmienny kodeks. Inne, jak przygotowanie pergaminu, oprawa, organizacja pracy czy warunki, od których zależało jego wykonanie, wymagają uzupełnienia wiedzy poza wystawą .

Jednym z ważnych warunków było wykonywanie księgi stosownie do wymagań zamawiającego jej wykonanie. Koszty jakie ponosił donator czy bibliofil zamawiający księgę dawały mu prawa dzisiaj należne autorowi i wydawcy. Dlatego wiele kodeksów rękopiśmiennych znanych jest pod nazwą ich właścicieli a nie autorów czy iluminatorów. Do tej właściwości książki średniowiecznej odnosi się lewa część wystawy: KSIĄŻKI NA ŻYCZENIE. Prawa część: WIRTUALNE KSIĄŻKI odwołuje się do osobistego wymiaru książki średniowiecznej, która towarzyszyła właścicielowi nieraz przez całe życie, odpowiadając na wszystkie potrzeby wiedzy, odporna na pogodę, podróże, wojny (oprawa sakwowa).

Przestrzeń KSIĄŻKI NA ŻYCZENIE jest eksperymentalną księgarnią-wydawnictwem, w którym można zamówić tomik wierszy wybranych przez siebie, z ilustracją na okładce, którą zaprojektuje wg życzenia artysta grafik, z tytułem, dedykacją i kolofonem ułożonym na miejscu i ad hoc. Zaproszeni do eksperymentu poeci współpracujący z BIUREM LITERACKIM PORT LEGNICA, udostępnili po kilka wierszy i tak powstał BANK STU WIERSZY, który na życzenie klienta funkcjonuje na czas targów. BANK ILUSTRACJI powstał dzięki udziałowi 5 artystów : Marka Gajewskiego, Majii Piotrowskiej, Weroniki Multanowskiej-Naszarkowskiej, Mirosława Owczarka i Dariusza Kacy. Ich prace, codziennie innego grafika, też w sumie około 100, będą służyły do zaprojektowania okładki książki. Obsługą klienta, składem wierszy i wydrukowaniem i oprawą całości zajmują się fachowcy współpracujący z Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi: Magdalena Gałczyńska, Marcin Wasilewski, Wojciech Krywsza, Janusz Tryzno.

Pod szyldem KSIĄŻKI WIRTUALNE przede wszystkim pokazujemy różne rodzaje książek elektronicznych: od dokumentów książkowych napisanych wyłącznie do INTERNETU i odtwarzania na komputerze, przez urządzenia typu PALMTOP, które pozwalają swobodnie poruszać się i pracować z zawartą na nich książką, do wyspecjalizowanych E-BOOKS, których pojemność pozwala mówić o korzystaniu z podręcznej biblioteki w dowolnych warunkach. Wirtualnymi książkami są też cyfrowo nagrane teksty, których można słuchać (nie czytać) za pośrednictwem odtwarzaczy MP3 czy teksty wypowiadane przez autorów, rejestrowane przez kamery cyfrowe i bezpośrednio transmitowane do INTERNETU łącznie z obrazem, w jakim zaistniały. Prezentacji książek elektronicznych, systemów oprogramowania oraz problemów ich dystrybucji podjęli się: Roman Grygorcewicz (witryna ebook.pl) i Paweł Tryzno (Internet Constructors).

Wirtualne książki stawiają pytanie CZY TO JESZCZE KSIĄŻKI - i jeśli tak - to WSZYSTKO JEST KSIĄŻKĄ. Dlatego w czasie trwania wystawy czynny będzie HOT CLUB, w którym można rozważać te kwestie prowadząc dialog przy barze z wybraną przez siebie osobą, który po nagraniu zostanie udostępniony w INTERNECIE. HOT CLUB otwarty zostanie prezentacją utworu o tym samym tytule (stąd nazwa klubu) autorstwa Tadeusza Pióro i Andrzeja Sosnowskiego. Towarzyszyć jej będzie improwizacja muzyczna Adama Wiedemanna. Własną interpretację dialogów przy barze wprowadzi do INTERNETU kronikarz RADOSŁAW NOWAKOWSKI

Od dawna z pytaniem CZY TO JESZCZE KSIĄŻKA stykają się artyści uprawiający sztukę książki w postaci obiektów nawiązujących do jej różnych atrybutów i funkcji. Książka artystyczna wydaje się być zgodnie z przekonaniem Umberto Eco początkiem i końcem książki rónocześnie. W dobie książek wirtualnych - książki artystyczne, zwłaszcza związane z tradycją tzw. "pięknej książki" będą przypominać o istnieniu "normalnej" książki. Na wystawie staramy się dać tego przykłady i pokazujemy książki artystyczne: Anny Marii Bauer, Andrzeja Bednarczyka, Correspondance des Arts, Radka Nowakowskiego, Zbigniewa Sałaja, Roberta Szczerbowskiego, Anastazego Wiśniewskiego.

Temat wystawy SKRYPTORIUM podejmuje też film jej towarzyszący, zrealizowany przez Józefa Piwkowskiego i jego firmę PIERWSZY FILM. W filmie udział wzięli: Dorota Folga Januszewska, Agnieszka Jabłonka, Michał Spandowski oraz Jadwiga, Janusz i Paweł Tryzno.

Podczas wystawy mieć będzie miejsce promocja stron www.book.art.pl, które zapoznają z działalnością Muzeum Książki Artystycznej.

Realizacja wystawy byłaby niemożliwa bez współpracy wszystkich wyżej wymienionych jej uczestników, za co gorąco dziękujemy. Personalnemu uczestnictwu sprzyjała przychylność instytucji takich jak: Bilioteka Narodowa ZPAP Okręg Warszawski, Microsoft Polska, Publiczny Dostęp do Internetu, IPM-NET.

Szczególne podziękowania kierujemy pod adresem firmy HEWLETT PACKARD i Pani Dominiki Krzyżanowskiej, która od początku wspiera nasze poczynania użyczając sprzętu do pokazu, świadcząc pomoc w naturze i w środkach pieniężnych. Bez sponsora tej miary wystawa nie mogłaby się odbyć ze względu na koszty tego rodzaju prezentacji.

Dziękujemy głównemu sponsorowi wystawy CHZ ARS POLONA, że docenił wartość pierwszego pokazu SKRYPTORIUM i stworzył możliwości dla jego rozwinięcia. Tym samym mogły zostać ponownie wykorzystane środki przeznaczone przez FUNDACJĘ KULTURY na realizację I edycji wystawy. Za to wszystko wyrażamy wdzięczność i słowa uznania.